Plan miasta Stanisławowa

Zobacz większą mapę
ID mapy: 083
Oryginalny tytuł: Plan miasta Stanisławowa
Lokalizacją: Iwano-Frankiwsk
Rok: 1904
Skala: 1:5 000
Rozmiar mapy: 63х95 cm
Wydawca: Nieznany
Źródło: Kolekcja Ryszarda Hubisza
Prawa: Ryszard Hubisz. Kraków

Na planie pokazano granice terytorium miasta Stanisławowa (od 1962 r. – Iwano Frankowska) z przedmieściami, przymiejskimi wsiami, a także podmiejskimi terenami poza granicami miasta.

Plan jest datowany na 1904 rok. Przygotowania planu do druku dokonał Jan Babczyszyn. W ciągu lat 1898-1914 pracował on na stanowisku inspektora z budownictwa magistratu [43], с. 407.

Druk planu wykonano we Lwowie w Zakładzie litograficznym Antoniego Przyszlaka.

Legenda:

W legendzie podano wykaz instytucji, które są ponumerowane i zgrupowane w tablicę.

  • W górnym lewym rogu podano nazwę planu: Plan miasta Stanisławowa.
  • W dolnym lewym rogu rozmieszczono Objaśnienie oznaczeń umownych na planie, w szczególności granic terytorium miasta i granic jego dzielnic.
  • U dołu, pośrodku rozmieszczono linijkę z podziałką oraz wskazano skalę mapy (1: 5000).
  • W dolnym prawym rogu podano tablicę z 74 obiektów: Oznaczenie budynków i zakładów publicznych.
  • U dołu z lewa wskazano: Stanisławów 1904 R..
  • Pośrodku, u dołu planu wskazano wydawcę Lit. A. Przyszlak, Lwów.
  • Z prawej strony na samym dole znajduje podpis: Opracował Jan Babczyszyn.
  • Zewnętrzne granice miasta są oznaczone czarną kreskowo-punktowaną linią, podane są nazwy otaczających wsi i terenów.
  • Z północno-wschodniej strony: Knihynin Górka.
  • Ze wschodu: Knihynin Kolonia.
  • Z południowej strony: Opryszowce, Krechowce.
  • Ze strony zachodniej: Knihynin Wieś.

Charakterystyka mapy:

  • Plan wykonano w technice kolorowej litografii.
  • Przedstawienie jest zorientowane na północ.
  • Na planie przedstawiona została szczegółowa konfiguracja zabudowy obiektów z legendy.
  • Brak numeracji zabudowy miasta.
  • Bezpośrednio na planie podano nazwy dzielnic miasta, głównych ulic oraz poszczególnych naturalnych i publicznych obiektów.
  • Granice dzielnic zaznaczone zostały linią punktowaną koloru czerwonego.
  • Granice miasta zaznaczone zostały linią punktowaną koloru czarnego.
  • Wszystkie nazwy obiektów na planie są podane w języku polskim.

Toponimika mapy:

Toponimika obejmuje około 173 obiektów :

  • Administracyjne budowle: (7).
  • Apteki: (4).
  • Banki, kasy: (3).
  • Ulice, place, drogi: (82).
  • Hydronimy: (1).
  • Zakłady o przeynaczeniu kulturalnym: (1).
  • Zakłady opieki: (4).
  • Kolej: (3).
  • Kasyna: (1).
  • Cmentarze: (2).
  • Zakłady lecznicze: (3).
  • Pocztę: (3).
  • Budowle sakralne: (9).
  • Budowle o przeznaczeniu wojskowym: (10).
  • Budowle o przeznaczeniu gospodarczym: (7).
  • Budowle o przeznaczeniu szkolnym: (14).
  • Parki i ogrody: (4).
  • Różne: (13).
  • Towarzystwa: (2).

Charakterystyka miasta:

Założone w 1662 roku miasto Stanisławów na początku XX w. było ośrodkiem powiatu i okręgu sądowego, o tej że nazwie, w składzie Galicyjskiego koronnego kraju Austro-Węgierskiej monarchii, a także ośrodkiem diecezji greckokatolickiej.

Gospodarka wiejska wciąż jeszcze miała duże znaczenie w życiu mieszczan. Z ogólnych 1069 ha powierzchni terytorium miejskiego obszary rolne zajmowały 559 ha, łąki 132 ha, ogrody 159 ha, pastwiska 24 ha. W mieście liczono 1326 koni, 196 głów bydła rogatego, 389 świń [37], s. 629.

Szybka modernizacja miasta przypadła na ostatnią tercję i koniec ХІХ w. W 1866 r. przez miasto została przeprowadzona pierwsza linia kolejowa (Lwów – Czerniowce), w tym samym roku wzniesiono dworzec kolejowy (przebudowany w latach 1906–1908), а w 1894 r. – gmach Dyrekcji Kolei Państwowych (drugiej po Lwowie na terenach Galicji i Bukowiny). Pod koniec ХІХ w. Stanisławów stał się wielkim węzłem kolejowym, przez który przechodziło 30 pociągów w pięciu kierunkach [38], s. 78-79.

W czerwcu 1894 r. w mieście zaczęła pracować centrala telefoniczna, która miała z początku 12 abonentów, od 1901 r. – 41 [38], s. 81.

Od 1897 r. w mieście zabłysły pierwsze elektryczne światła (na dworcu kolejowym), а na początku ХХ w. największe kamienice już oświetlano za pomocą autonomicznych dynamomaszyn [38], s. 84-85. W pierwszych latach ХХ w. na ulicach miasta pojawiły się automobile, których właścicielami byli miejscowi ziemianie i fabrykanci [38], s. 83.

Na początku ХХ w. w mieście pracowało kilkadziesiąt przemysłowych przedsiębiorstw (przeważnie niewielkich; fabryk oficjalnie liczono cztery [37], c. 629). Wśród największych i najważniejszych należy wymienić mechaniczne warsztaty naprawy parowozów, miejskę gazownię (od grudnia 1902 r.), browar, fabrykę drożdży i spirytusu Libermanów, fabrykę skór J. Margoszesa [39], c. 14-15.

W ciągu 1904 r. w m. Stanisławowie wzniesiono i otwarto nowy rzymskokatolicki kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (przy współczesnej ul. Hordyńskiego 20), Krajową Szkołę Przemysłu Drzewnego, а także nowy wielki pasaż handlowy [38], c. 56.

Wyraźnie uaktywniało się życie kulturalne. Od 1892 r. funkcjonował teatr, działało Muzyczne Towarzystwo im. Moniuszki [40], c. 40. Pracowało polskie gimnazjum (w następnym 1905 r., otwarto także ukraińskie gimnazjum, а w 1907 r. – jeszcze jedno polskie), cały szereg rozmaitych szkół. W 1904 r. w Stanisławowie wychodziło 10 gazet, z nich 5 polskich, 2 ukraińskie, 2 niemieckie oraz 1 żydowska [38], c. 52.

Centralna część Stanisławowa, jak i innych miast i miasteczek Galicji, stopniowo przyjmowała "moderпоwy" europejski wygląd. Wiele kamienic miało po kilka pięter, ulice wykładano brukiem, pojawiły się chodniki dla pieszych. Parterowe kondygnacje budynków zajmowały sklepy, atelier, pracownie, apteki, kawiarnie [41], c. 193. W ogóle, na początku XX w. po Lwowie, Stanisławów był najlepiej zagospodarowanym miastem Galicji [42], c. 302.

Według spisu 1900 r., powierzchnia terytorium miasta stanowiła 1 069 ha, ogólna liczba ludności miasta wynosiła 30 410 osób, w tym 16 579 płci męskiej oraz 13 831 żeńskiej (3 397 - wojskowych). 

Według wyznania ludność dzieliła się następująco: 14 106 wyznawców judaizmu, 9 653 rzymskokatolików, 5 952 grekokatolików, 699 innych wyznań. Według języka: 23 319 osób rozmawiało po polsku, 4 071 po rusku (po ukraińsku), 2 265 po niemiecku, innym jęyzykami – 485 osób. Miasto liczyło 1 966 budynków [37], s. 628.

Oznaczenia umowne:

granice miasta; granice miasta;
granice dzielnic; granice dzielnic;
budowle publiczne; budowle publiczne;
parki; parki;
kontury zabudowy; kontury zabudowy;
rzeki; rzeki;
cmentarze. cmentarze.

Autor: Oleg Żernoklejew
Tłumaczenie: Andrzej Otko