Plan miasta Lwowa z ostatnich lat XVIII wieku

Zobacz większą mapę
ID mapy: 025
Oryginalny tytuł: Plan miasta Lwowa z ostatnich lat XVIII wieku
Lokalizacją: Lwów
Rok: с. 1802
Skala: с. 1:2 880
Rozmiar mapy: 69x52 cm
Wydawca: Departament techniczny magistratu. Lwów
Źródło: DALO, 2/41/8
Prawa: Państwowe Archiwum Obwodu Lwowskiego (DALO). Lwów

Plan obejmuje jedynie teren centralnej części miasta, tak zwanego śródmieścia, z dodatkiem części terenów czterech przedmieść. Plan nie jest datowany. Z nazwy wynika, że plan przedstawia stan przestrzeni miejskiej w ostatnich latach XVIII w. Brak informacji o autorze planu.

Ponieważ na planie widoczne jest kasyno Hechta i tylko schematycznie przedstawiono kompleks Nizkiego Zamku, można przypuścić, że mape przygotowano pomiędzy 1799 i 1802 latami [48], с. 75.

Oryginałem, z którego wykonano tę kopię, był Plan miasta wraz z jego przedmieściami (Plan der Stadt samt ihren Vorsädten). Przy kopiowaniu oryginału uwzględniono jedynie tereny miasta przylegające do śródmieścia. 

W porównaniu z oryginalnym planem: zwiększono skalę planu, uproszczono szczegóły ukształtowania terenu miejscowości, schematycznie pokazano niektóre elementy zabudowy, których nie było na planie oryginalnym (np. budynki Niskiego i Wysokiego Zamku).

Reprint planu wykonano na zamówienie oddziału pomiarowo-regulacyjnego departamentu technicznego magistratu. Można przypuszczać, że reprint wydrukowany został w latach 1911-1915.

Druk wykonany został w specjalistycznym zakładzie przygotowującym kolorowe reprodukcje o nazwie "Zakład artystyczno-graficzny R. Brzeziński i Tow., Sp. z. o. o.". 

Roman Brzeziński – fotograf i wydawca. Wychowanek Politechniki Lwowskiej. Od 1905 do 1911 roku był członkiem Lwowskiego Towarzystwa Fotograficznego. W latach 1907-1911 pełnił obowiązki redaktora prowadzącego "Miesięcznika Fotograficznego" [27] s. 57-58. W maju 1911 roku otworzył zakład wyrobu kolorowych reprodukcji w pomieszczeniach dawnego Pasażu Mikolasza (ul. Kopernika 1/3). Z czasem zakład przeniesiony został na ul. Pańską (część obecnej ul. Iwana Franki). W lutym 1915 roku Roman Brzeziński zmarł w wieku 33 lat. [27] s. 75

Legenda:

  • U dołu mapy podano nazwę: "Plan miasta Lwowa z ostatnich lat XVIII wieku wedle oryginału przechowanego w Archiwum miejskiem".
  • W lewym dolnym rogu podano nazwę zamawiającego plan: "Wykonano staraniem oddź. pomiarowo-regulacyjnego dep. tech.".
  • W prawym dolnym rogu mieści się nazwisko wydawcy mapy: "R.Brzeziński i Tow. Lwów".
  • Podziałka umieszczona jest bezpośrednio na planie, z lewej strony. Zgodnie z badaniami Gawriłowej skala mapy to 1:2880 [11], s. 18.
  • "Przedmieście Halickie albo pierwsza dzielnica" ([HALICZER VORSTADT oder I tes Viertel]).
  • "Przedmieście Krakowskie albo druga dzielnica" ([KRAKA] U E R [VORSTA] D T [oder II tes Viertel]).
  • "Przedmieście Żółkiewskie albo trzecia dzielnica" ([ZOLKIEWER] V O R S T A [D T] er III tes Viertel).
  • "Przedmieście Brodzkie albo czwarta dzielnica" (B R O [DER][VORSTADT oder IV tes Viertel]).

Charakterystyka mapy:

  • Mapa została wykonana w technice kolorowej litografii.
  • Na planie podana została szczegółowa konfiguracja poszczególnych budowli oraz pozostałości murów obronnych.
  • Numeracja zabudowy na planie podana została osobno dla śródmieścia i osobno dla każdej z czterech dzielnic miasta.
  • Nazwy i numery dzielnic podane zostały częściowo.
  • Granice śródmieścia jako odrębnej dzielnicy nie zostały na planie zaznaczone.
  • Granice przedmieść zaznaczone zostały linią przerywaną wyróżnioną kolorem żółtym.
  • Granice Przedmieścia Krakowskiego i Brodzkiego zaznaczone zostały na żółto zgodnie z nurtem Pełtwi.
  • Nazwa planu umieszczona została na mapie w języku polskim, jednak wszystkie nazwy obiektów naniesiono w języku niemieckim.

Toponimika mapy:

Toponimika składa się z 81 obiektów. Wszystkie nazwy naniesione zostały bezpośrednio na plan obok obiektów.  

  • Nazwy ulic: Strasse (1), Gasse (21).
  • Hydronimy (3).
  • Budowle sakralne (17).
  • Budowle instytucji oświatowych (6).
  • Budowle wojskowe (10).
  • Zabudowania gospodarcze (3).
  • Budynki administracyjne (6).
  • Cmentarze (2).
  • Fortyfikacje lub ich pozostałości (6).
  • Teatry (1).
  • Ogrody (1).
  • Wzgórza (1).
  • Niezidentyfikowane (1).

Spis publikacji, w których wykorzystany został niniejszy plan:

  • Gawriłowa J. Karta Goroda Lwowa i jejo razwitie. Lwow. 1956. Ris. 5.
  • Drexler I. Wielki Lwów. Lwów. 1920. - Rys. 2

Opis miasta:

Plan przedstawia przestrzeń miejską końca XVIII w. i odzwierciedla szereg przemian urbanistycznych, które rozpoczęły się wraz z nabyciem przez miasto statusu stolicy nowej prowincji monarchii austriackiej. Wśród najważniejszych zmian wymienić można: początek procesu rozbioru murów miejskich (od 1777), sekularyzacja i zamknięcie większości zakonów i kościołów (1773, 1783-85), zamknięcie cmentarzy w centralnej części miasta i przeniesienie wszystkich grobów na przedmieścia (1785).

Liczba mieszkańców miasta w latach 1790-95 wynosiła w przybliżeniu 38 tys. osób [20], s. 35. Wzrost liczy mieszkańców na przełomie XVIII i XIX w. zostaje zatrzymany poprzez wybuch epidemii [20], s. 30. Stanem na 1807 rok liczba mieszkańców Lwowa (miejscowych – 40 402 i przyjezdnych 3 212) wzrosła do 43 614 osób [20], s. 113.

Szacunkowe dane co do ilości budynków można znaleźć w dziele podróżnika Baltasara Hacqueta. W 1790 roku we Lwowie było w przybliżeniu 2 759 budynków [20], s. 30. Zgodnie z informacjami innego podróżnika, Bredetzky’ego, w 1808 roku w mieście było w przybliżeniu 2 515 budynków [20], s. 30.

Oznaczenia umowne:

ogrody; ogrody;
ogrody o charakterze gospodarskim; ogrody o charakterze gospodarskim;
łąki, pola i pastwiska; łąki, pola i pastwiska;
budynki murowane budynki murowane
budynki drewniane; budynki drewniane;
pozostałości budowli pozostałości budowli
stawy; stawy;
strumienie, rzeki; strumienie, rzeki;
miejsca bagniste; miejsca bagniste;
ukształtowanie terenu ukształtowanie terenu

Autor: Serhij Tereszczenko
Tłumaczenie: Anna Wylegała