Plan królewskiego stołecznego miasta Lwowa (z entklawą Jałowiec takze Maszów. Lwów I cześć)

Metadane Dodatkowo Informacja
Opis
ID mapy: 001
Oryginalny tytuł: Plan królewskiego stołecznego miasta Lwowa (z entklawą Jalowiec takze Maszów. Lwów. I cześć)
Lokalizacją: Lwów
Rok: 1890
Skala: 1:7 200
Rozmiar mapy: 140x105 cm
Wydawca: Nakladem Rady mieskiej. Lwów
Źródło: Kolekcja Ihora Kotłobułatowa
Prawa: Ihor Kotłobułatow. Lwów
Historyczny plan Lwowa 1890 roku przygotowany przez Józefa Chowanca. Mapa w wersji online jest takze znana jak "Wielki Chowaniec"
Obiekty w legendzie
Podpisy na mapie
Obiekty wedlug typu
Obiekty wedlug dzielnicy
Wybrane obiekty
Pliki
Inne mapy
Opis mapy

Na planie przedstawiony został teren miasta wraz z przedmieściami, wsiami podmiejskimi, a także terenami podmiejskimi poza granicami administracyjnymi miasta. Na osobnym dodatku od strony zachodniej przedstawione zostały miejscowośći Jałowiec i Maszów (powyżej współczesnego skrzyżowania ulic Łyczakowskiej, Pasicznej i Traktu Glińskiego).

Plan datowany jest na rok 1890. Plan przygotował do druku na podstawie źródeł archiwalnych inżynier-adiunkt wydziału budowniczego lwowskiego magistratu Józef Chowaniec. 

Mapę narysował K. Haniszewski. Druk planu za koszt rady miejskiej wykonano w zakładzie litograficznym Antoniego Przyszlaka, działającego we Lwowie w latach 1883-1921. W ostatnim roku działalności zakładem zarządzała córka Przyszlaka. W 1921 roku zakład sprzedano Towarzystwu "Książnica Polska", które po połączeniu z drukarnią "Grafia" otrzymało nazwę "Książnica-Atlas" [32], s. 15. Lokalizacja: obecna ul. Wynnyczenki 12 [33], s 217.

Cechą szczególną grafiki planu jest ukazanie poszczególnych obiektów znajdujących się na etapie projektu, np. budynku Muzeum Przemysłu (obecnie Prospekt Swobody 20), Szkoły Przemysłowej (obecnie ul. Teatralna 17) czy Szkoły Konarskiego (obecnie ul. Teatralna 15).

Na szczególną uwagę zasługuje dokładne przedstawienie niezrealizowanego projektu budowy tramwaju parowego we Lwowie. Na planie widnieje projektowane połączenie Lwowsko-Bełżeckiej stacji kolejowej z dworcem tramwaju parowego na obecnej ul. Szewczenki (wówczas – Janowskiej), a także poszczególne stacje tramwaju parowego. 

Projekt budowy tramwaju parowego pojawił się w 1888 roku i miał na celu połączenie centralnej części miasta ze wszystkimi stacjami kolejowymi [31], s. 226-227.

Charakterystyka mapy:

  • Plan wykonano w technice kolorowej litografii.
  • Na planie przedstawiona została szczegółowa konfiguracja zabudowy.
  • Numeracja zabudowy miasta.
  • Granice dzielnic zaznaczone zostały linią koloru żółtego.
  • Granice miasta zaznaczone zostały linią koloru niebieskiego.
  • Na planie przedstawiona została trasa tramwaju konnego wraz z przystankami oraz planowane stacje tramwaju parowego.
  • Plan wykonany został w języku polskim.

Spis wydań, w których opublikowano plan:

  • Architektura Lwowa XIX wieku. Krakow. 1997. Plany miast, il. 4.

Nieścisłości występujące na mapie:

  • Na planie widnieje napis "Pomnik Kilinskiego", choć pomnik zbudowano dopiero w 1895 roku.

Autor: Serhij Tereszczenko
Tłumaczenie: Anna Wylegała

Opis miasta

Królewskie miasto stołeczne to nazwa, która weszła do użytku po zatwierdzeniu statutu o samorządzie miejskim w 1870 roku. Na planie pokazane zostały skutki rozwoju budownictwa oraz znaczne zmiany modernizacyjne w mieście. W 1890 roku w mieście znajdowało się blisko 140 budynków publicznych, wśród których 40 zbudowano w ostatnich latach, zaś 14 powstało ze środków miejskich [34], s. 91. 

Wśród najważniejszych nowopowstałych budowli wymienić można: budynek Sejmu Galicyjskiego (1881), siedzibę Towarzystwa Gimnastycznego Sokół (1885), Dyrekcję Kolei Państwowych (1887), Arena wyścigowa (1889), Koszary żandarmerii (1890), Dyrekcję Poczt i Telegrafów (1890), budynek Galicyjskiej Kasy Oszczędności (1889-1891) [31], s. 150, 342-343.

Na przełomie lat 80. i 90. XIX w. mają miejsce prace restauracyjne, remontowe lub przebudowy szeregu budowli sakralnych: kościołów Św. Anny, Św. Marcina, Św. Piotra i Pawła, Matki Boskiej Śnieżnej, św. Jana, wieże kościoła Marii Magdaleny, cerkwi Paraskewii [31], s. 338.

Wykorzystywanie począwszy od 1878 roku betonu miało wpływ nie tylko na budownictwo w mieście, lecz również na intensyfikację procesu budowy nowych kanałów. W latach 1883-1892 kosztem blisko 300 tys. złotych zasklepiono rzeki Pełtew oraz Pasiekę. W latach 1884-1890 betonowe kanały zostały zbudowane pod dzisiejszymi ulicami Szewczenki (Akademicką), Prospektem Swobody (Karola Ludwika, Pl. Gołuchowskiego), Pl. Rizni (Pl. Rzeźni) [31], s. 322-323.

Plan pokazuje znaczący wzrost ilości zieleni we Lwowie dzięki urządzeniu skwerów we wszystkich dzielnicach miasta, założeniu nowych i uporządkowaniu starych parków czy terenów spacerowych. W 1879 roku założono Park Stryjski, który już w 1888 roku wraz z poszerzeniem terenu przemianowano na Park Kilińskiego. W 1881 i 1886 roku wytyczono na nowo alejki Ogrodu Miejskiego. W 1884 roku założony został Park Łyczakowski. W latach 1888-1890 poszerzono i obsadzono drzewami centralną, spacerową część Wałów Hetmańskich. W 1890 roku powiększono i ozdobiono ogród znajdujący się w pobliżu Strzelnicy [31], s. 227; 318-320.

W 1889 roku towarzystwo akcyjne z Triestu (Società triestina Tramway) rozpoczęło regularny ruch linii tramwajowych: pierwszej – z dworca głównego do Placu Cłowego (obecnie Pł. Mytna), oraz drugiej – z Pl. Gołuchowskich (obecna Pł. Torhowa) do Rogatki Żółkiewskiej (róg obecnej ul. Chmielnickiego i Wołyńskiej), które w 1890 roku przewiozły blisko 2 mln osób [31], s. 330; [20], s. 102.

Liczba mieszkańców miasta wynosiła w 1890 roku 119 352 osoby oraz w miascie było 8 591 wojskowych. Według spisu z 1890 r.w miaszcie mieszkalo 63 777 osób obrządku rzymo-katolickiego, 35 092 - żydów, 18 271 - grecko-kat., 1 878 protestanskiego, 206 orm.-kat., 106 prawosławnego. [34], s. 65

Liczba mieszkańców miasta razem z przedmieściami (Kleparów, Zamarstynów, Zniesienie itd.) wynosiła 136 584 osoby. Najważniejsze dla zwiększenia liczby ludności miasta była migracja, a także przyrost naturalny, który w latach 1890-90 stanowił blisko 40% z ogólnego przyrostu liczby ludności Lwowa [20], s. 64-65. Dane statystyczne znajdujące się na planie są nieco inne (123 000).

W 1890 roku w mieście znajdowały się 3 322 budynki mieszkalne z 22 532 mieszkaniami. Od 1890 roku w budownictwie miejskim zabudowę parterową zaczyna zastępować wielopiętrowa zabudowa kamieniczna. Budownictwo małych budynków robotniczych po 1890 roku skupia się poza granicami miasta, w gminach podmiejskich [20], s. 62. Na planie widnieją nieco inne dane statystyczne co do ilości budynków mieszkalnych we Lwowie (3760).


Autor: Serhij Tereszczenko
Tłumaczenie: Anna Wylegała

Autor: Serhij Tereszczenko
Tłumaczenie: Anna Wylegała

Legenda

W legendzie znajduje się spis instytucji oraz nazw ulic i placów, pogrupowane w dwóch tablicach. Trzecia z tablic mieści informacje na temat miasta – m. in. statystyczne, geologiczne, klimatyczne.

  • W prawym górnym rogu znajduje się nazwa planu:"Plan królewskiego stołecznego miasta Lwowa (z entklawą Jałowiec) takze Maszów. Lwów I  cześć" .
  • W prawym górnym rogu znajduje się informacja: "Wydany staraniem i nakładem Rady miejskiej. Opracował na podstawie zródeł urzędowych Józef Chowaniec - inżynier-adjunkt miejskiego urzędu budowniczego".
  • W prawym dolnym rogu oraz u dołu planu wskazani zostali wykonawcy mapy: "Wykonał Litograf K. Haniszewski", "Lit. A. Przyszlak".
  • W prawym górnym rogu znajdują się dwie podziałki.
  • W lewym górnym rogu znajduje się tablica ze spisem 138 obiektów: "Spis alfabetyczny budynków publicznych".
  • W lewym dolnym rogu znajdujesię tablica "Niektóre daty z klimatologii, geologii, topografii i statystyki miasta Lwowa".
  • W prawym dolnym rogu znajduje się tablica składająca się z 273 nazw, "Spis ulic i placów. I. Dzielnica Halickie. II. Dzielnica Krakowskie. III. Dzielnica Źołkiewskie. IV. Dzielnica Łyczakowskie. V. Dzielnica Śródmieście".
  • Za granicami zewnętrznymi miasta podane nazwy okolicznych wsi i terenów:
  • Od strony północnej: Kleparów, Zamarstynow, Zboiska, Malechów.
  • Od strony wschodniej: Zniesienie, Krzywczyce, Jałowiec (Maszow), Lesienice.
  • Od strony południowej: Winniki, Sichów, Kozielniki, Zubrza, Kulparków, Persenkówka, Signiówka, Skniłówek.
  • Od strony zachodniej: Biłohorszcze.
Toponimika mapy:

Toponimika mapy obejmuje około 500 obiektów:

  • Budynki administracyjne: (30).
  • Browary: (1).
  • Ulice, place, drogi: (288).
  • Hydronimy: (4).
  • Oronimy: (33).
  • Instytucje kulturalne: (6).
  • Zakłady opiekuńcze: (8).
  • Kolej: (6).
  • Kasyno: (2).
  • Cmentarze: (5).
  • Zakłady opieki zdrowotnej: (6).
  • Muzea: (2).
  • Budowle sakralne: (40).
  • Budowle wojskowe: (16).
  • Zabudowania gospodarcze: (15).
  • Budowle instytucji oświatowych: (27).
  • Parki i ogrody: (4).
  • Różne: (14).
  • Towarzystwa: (5).
  • Wzgórza: (3).

Oznaczenia umowne:

budynki publiczne; budynki publiczne;
stawy i rzeki; stawy i rzeki;
parki i skwery; parki i skwery;
ogrody; ogrody;
kamieniołomy. kamieniołomy.
сmentarze; сmentarze;
Powiększ mapę Wrócić do pierwotnej pozycji Zobacz wszystkie obiekty na mapie Ukryj wszystkie obiekty na mapie Link do obecnego stanu mapy Dodaj komentarz
Завантаження ...
Закрити
Скопіюйте цей лінк:
Miejskie mapy
Miejskie mapy
Centrum historii miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej
  1. Główna » 
  2. Miejskie mapy » 
  3. Przeglądanie mapy
українська | english