Architektura dzielnic żydowskich w miasteczkach galicyjskich

Od października do grudnia 2012 r. w Instytucie Architektury Narodowego Uniwersytetu "Politechnika Lwowska" prowadzone było seminarium dla studentów i doktorantów pt.: "Architektura dzielnic żydowskich w miasteczkach Galicji".

Kurs poświęcony był badaniu charakterystycznych cech zabudowy i funkcjonowania dzielnic żydowskich jako składowych architektoniczno-przestrzennego układu miast i miasteczek Galicji. Kurs ułożony był chronologicznie – od pojawienia się pierwszych osad żydowskich na terenach współczesnej Ukrainy, ze szczególnym naciskiem na okres od końca XVIII wieku do początku II wojny światowej.

W XVII wieku przesiedlanie Żydów, tradycyjnie mieszczan, nabrało masowego charakteru na terytorium Galicji, a ich tradycje i kultura zasadniczo wpływały na kształtowanie kulturowego, przestrzennego i architektonicznego krajobrazu ówczesnych galicyjskich miast i miasteczek. Już pod koniec XVII w. Żydzi stanowili znaczną część ludności Galicji, a w XIX w. to tutaj skoncentrowały się 253 wspólnoty spośród 559 znanych w imperium Austro-Węgierskim. XX wiek przyniósł masowe tragedie wschodnioeuropejskim Żydom. W latach I wojny światowej, oprócz powszechnego niszczenia śródmieść, odbywały się pogromy w dzielnicach żydowskich. W latach międzywojnia zostały one odbudowane, jednak ze znaczącą utratą cech charakterystycznych dla środowiska. Podczas II wojny światowej dzielnice żydowskie zostały praktycznie zupełnie zrujnowane, co doprowadziło do utraty całej warstwy kultury materialnej i duchowej Żydów Galicji. Dziś nawet te zabytki, które się zachowały, znajdują się w godnym pożałowania stanie i potrzebują natychmiastowej rewitalizacji, badań i udokumentowania.

Podczas zajęć omawiana była:

Zabudowa dzielnic żydowskich, ich układ architektoniczno-planistyczny, miejsce w przestrzennej strukturze miasteczek. Szczególna uwaga poświęcona została synagodze jako ośrodkowi religijnego i społecznego życia Żydów: synagogom murowanym i drewnianym, ich najważniejszym elementom, kompozycyjnym, rozwiązaniom zastosowanym we wnętrzach i na zewnątrz. Cechy charakterystyczne architektury galicyjskich synagog zostały przedstawione na przykładzie materiałów z najnowszych pomiarów architektonicznych, dokumentacji i inwentaryzacji synagog Kułykowa, Husiatyna, Rohatyna, Bukacziwciw, Żółkwi, Bereżan, Pidhajciw, Oleska, Zaliszczykiw, Budanowa i Iwano-Frankiwska, przeprowadzonych w latach 2011-2012.

Część seminarium poświecona była zapoznaniu słuchaczy z metodyką przeprowadzania pomiarów architektonicznych, badań archeologicznych i dokumentowania żydowskich obiektów sakralnych. Osobne zajęcia poświęcone zostały żydowskiej rzeźbie nagrobnej cmentarzy Brodów, Nowego Rozdołu, Szczyrcia, Śniatynia, Bolechowa, Sołotwyna, Buska i innych miejscowości.

Na zakończenie kursu uczestnicy wzięli udział w wycieczce po dawnych żydowskich dzielnicach Lwowa, podczas której szczególną uwagę poświęcono cechom charakterystycznym architektury lwowskich synagog.

Po ukończeniu kursu studenci otrzymali certyfikat potwierdzający uczestnictwo w seminarium, będą również preferowani podczas naboru na szkoły letnie, pomiary, obozy dla wolontariuszy i inne projekty Centrum Historii Miejskiej.

Program kursu przygotowały i prowadziły: Chrystyna Bojko, docent w Katedrze Designu i Podstaw Architektury Politechniki Lwowskiej i Oksana Bojko, docent w Katedrze Restauracji i Rekonstrukcji Kompleksów Architektonicznych.

Z programem kursu można zapoznać się tutaj (w języku ukraińskim). Literaturę do zajęć można pobrać stąd (w języku ukraińskim). 

Format kursu

Kurs obejmował zajęcia wykładowe, seminaria i dyskusje omawiające tematy zgodne z programem. W celu przygotowania do zajęć, studenci zobowiązani byli do uprzedniego opracowania zaproponowanej na każde zajęcia literatury. Studenci otrzymali skrypty – wydrukowane materiały na każde zajęcia.  

Program seminarium został obliczony na 10 zajęć (nie wliczając podsumowania materiału i obrony samodzielnych prac), które odbywały się co tydzień w październiku-listopadzie 2012 r.

Kryteria oceny

Ocena studentów opierała się na trzech kryteriach:

  • Aktywnym udziale w dyskusjach i omówieniach podczas zajęć seminaryjnych;
  • Zaliczeniu testu podsumowującego program kursu;
  • Obronie indywidualnej pracy naukowo-badawczej na temat zaproponowany przez wykładowcę lub studenta.

Kto brał udział w seminarium

Uczestnikami seminarium byli studenci i doktoranci Politechniki Lwowskiej, a także innych uczelni wyższych Lwowa.

Miejsce

Zajęcia odbywały się w Instytucie Architektury Politechniki Lwowskiej (ul. S. Bandery 12) i w Centrum Historii Miejskiej (ul. Akademika Bohomolca 6).

W celu uzyskania dodatkowych informacji prosimy zwracać się do Dr. Iryny Macewko tel.: 275 17 34, mail: i.matsevko@lvivcenter.org

Seminarium prowadzone było w ramach projektu "Propagowanie otwartego dostępu do badań: przygotowanie pierwszego pełnegoraportuogalicyjskich synagogach naUkrainie" organizowanego przez: Centrum Historii Miejskiej, Narodowy Uniwersytet "Politechnika Lwowska" i Centrum Sztuki Żydowskiej Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie.

Organizatorzy: