Przestrzeń Synagog: historia Żydów, wspólne dziedzictwo i odpowiedzialność

Projekt "Przestrzeń Synagog" – to inicjatywa w sprawie upamiętnienia historii Żydów we Lwowie oraz lepszego zrozumienia wspólnej historii miejskiej i wspólnego dziedzictwa przez mieszkańców Lwowa i gości miasta. Projekt ten połączył wysiłki, wiadomości i doświadczenie naukowców, ekspertów, przedstawicieli wspólnoty żydowskiej Lwowa, instytucji międzynarodowych i urzędników miejskich oraz znaczące wsparcie ofiarodawców z różnych państw świata, w tym Izraela, Niemiec, USA, Wielkiej Brytanii.

4 września 2016 roku pierwsza część projektu została otwarta dla szerokiej publiczności. On przewiduje konserwację pozostałości synagogi "Złota Róża", zaznaczenie fundamentów żydowskiego Domu nauczania Bejt ha-midrasz oraz zamontowanie instalacji "Uwiecznienie".

"Przestrzeń Synagog" – to pierwszy w Ukrainie przypadek, kiedy upamiętnienie miejsc historii żydowskiej zainicjowała administracja miasta we współpracy z Centrum Historii Miejskiej i Niemieckim Stowarzyszeniem Współpracy Międzynarodowej (GIZ) oraz partnerskimi organizacjami żydowskimi.

Początkiem inicjatywy było spotkanie zastępcy przewodniczącego miasta Lwowa i uczestników konferencji "Żydowskie dziedzictwo miast Europy Środkowo-Wschodniej" w 2008 roku, na którym zostały omówione dalsze kroki dla upamiętnienia miejsc żydowskiej historii we Lwowie. Jednym z miejsc, które potrzebowały zmian i ingerencji, była przestrzeń w ścisłym centrum historycznego śródmieścia. W tym miejscu znajdowały się dwie synagogi – Wielka miejska i "Złota Róża" (Turej Zahaw), a także Dom nauczania Bejt ha-midrasz. Zniszczone w czasie Holokaustu, przez ostatnie 70 lat miejsca po tych zabytkach stały się symbolem zaniedbania i niepamięci. Część przestrzeni była odgrodzona wielkim metalowym płotem, a inną część zajmowały ogródki letnie sąsiadujących restauracji.

Lwowska Rada miejska ogłosiła międzynarodowy konkurs dla architektów na upamiętnienie miejsc żydowskiej historii we Lwowie. W konkursie na projekt przestrzeni upamiętniającej w dzielnicy żydowskiej zwyciężył architekt z Berlina Franz Reschke. Prace praktyczne po wcieleniu projektu rozpoczęto w lipcu 2015 roku wystawą fotografa Jasona Francisco "Złota Róża". W ciągu ponad roku udało się zakonserwować ocalałe ruiny synagogi "Złota Róża", wybudować na jej terytorium system drenażu; autentyczne fundamenty Bejt ha-midraszu zostały oczyszczone z betonu i oznaczone białym kamieniem "Venezian Terazzo"; została umieszczona instalacja upamiętniająca "Uwiecznienie" z cytatami z utwórów Żydów – mieszkańców Lwowa i ludzi związanych z miastem; demontowano ogródek letni sąsiedniej restauracji i posadzono nowe drzewa.

Mamy nadzieję, że ta społeczna przestrzeń stanie się miejscem zapoznawania się i pamięci o długiej i bogatej historii Żydów Lwowa, miejscem upamiętnienia ofiar Holokaustu i miejscem dialogu – z przeszłością i pomiędzy współczesnymi.

Początek realizacji drugiej części projektu – otwarcie przestrzeni upamiętniającej w miejscu Wielkiej Synagogi Miejskiej – zaplanowany jest na 2017 r. Spodziewamy się również pojawienia się nowych inicjatyw dla upamiętnienia ważnych, lecz jeszcze zaniedbanych historycznych miejsc Lwowa.

Historia żydowska Lwowa jest wspólnym dziedzictwem i odpowiedzialnością.