Industrializacja i obrazy krajobrazu miejskiego Przemysłowego Południa Imperium Rosyjskiego

Projekt "Industrializacja i obrazy krajobrazu miejskiego Przemysłowego Południa Imperium Rosyjskiego" bada to, w jaki sposób industrializacja zmienia oblicze miast Przemysłowego Południa Imperium Rosyjskiego oraz jak te zmiany wpływają na reprezentacje i znaczenia krajobrazu miejskiego w źródłach ikonograficznych.

Projekt zakłada poszukiwanie, opracowanie cyfrowe i analizę ikonografii, która zawiera elementy industrialne na tle krajobrazów urbanistycznych, ogólne widoki miast przemysłowych, a także poszczególne obiekty wystaw przemysłowych i detale wnętrz i przestrzeni zewnętrznych fabryk. Źródła wizualne projektu obejmować będą przede wszystkim pojedyncze fotografie i albumy fotograficzne, kartki pocztowe, ilustracje w prasie, rysunki z motywami przemysłowymi powstałe przed 1918 rokiem. Inne ważne materiały to utwory literackie, które zawierają opisy przemysłowego krajobrazu miejskiego; wspomnienia krajowych i zagranicznych przemysłowców; dokumentacja biznesowa konkretnych przedsiębiorstw, itd. Znaczna część tych dokumentów nie jest opublikowana i przechowywana jest zarówno w centralnych, jak i w obwodowych muzeach i archiwach, oraz muzeach poszczególnych przedsiębiorstw. Współpraca z muzeami krajoznawczymi i wydziałowymi jest szczególnie ciekawa, ponieważ ich kolekcje są słabo zbadane i w niedostatecznym zakresie włączone zarówno w obieg naukowy, jak i popularny.

Pierwsza fala industrializacji w Imperium Rosyjskim, która zaczęła się w latach 80. XIX wieku, doprowadziła do szeregu globalnych zmian historycznych, wśród których były masowa produkcja, urbanizacja i przyspieszenie procesu dyfuzji kultury miejskiej i wiejskiej, powstanie nowego typu burżuazyjnej etyki pracy, rewolucja w sferze pracy, rewolucja w zarządzaniu itd.

Wśród istotnych rezultatów industrializacji należy wymienić transformację krajobrazu miejskiego: pojawienie się nowych ośrodków przemysłowych i zmianę wyglądu starych miast, pojawienie się terenów przemysłowych, osiedli robotniczych. Wraz z pojawieniem się fabryk, kolei, tramwajów i telegrafu istotnie zmienia się miejski krajobraz, pojawia się również pewna refleksja na temat tych zmian w świadomości współczesnych i ich odzwierciedlenie w sztuce, literaturze pięknej, publicystyce.

Szczególnie wyraźne zmiany te były na terenie tak zwanego "Przemysłowego Południa Rosji", do którego zaliczano zazwyczaj gubernie Katerynosławską, Tauryjską, Charkowską i Chersońską oraz część terenu Obwodu Wojska Dońskiego. Region ten odpowiada terenom współczesnych ukraińskich obwodów: Dniepropietrowskiego, Donieckiego, Zaporoskiego, Kirowohradzkiego Łuhańskiego, Odeskiego, Charkowskiego, Chersońskiego, Sumskiego, oraz obwodu Rostowskiego Federacji Rosyjskiej.

Efektem projektu stanie się utworzenie i analiza relacyjnej bazy danych "Przemysłowe obrazy urbanistyczne" z opisem zgodnym z międzynarodowych standardów meta opisu dokumentów ikonograficznych. Przewidywana jest publikacja (za zgodą właściciela praw autorskich i z odnośnikiem) części materiałów zebranych w trakcie projektu na stronie Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej. Każdemu obiektowi ikonograficznemu towarzyszyć będzie krótka informacja o historii przedsiębiorstwa.

Baza danych i projekt staną się częścią bazy danych "Urbanistyczne obrazy", rozszerzając jej zasięg geograficzny i tematyczny.

Kierownik projektu – Wołodymyr Kulikow, doktor nauk historycznych, docent na wydziale historycznym Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. N. Karazina.

Z pytaniami co do projektu prosimy zwracać się do kierownika projektu, Wołodymyra Kulikowa: vlkulikov@gmail.com. Będziemy również wdzięczni za wszelkie informacje, które mogą pomóc w rozwoju projektu.