Montaże. Debora Vogel i nowa legenda miasta Muzeum Sztuki w Łódźi

Miasto, ulice i manekiny w sklepowych oknach wystawowych – tematy poezji Debory Vogel. Foto Andrij Bojarov

Ilustracja dla wystawy. Kolekcja Natalii Otko ze zbiorów Miejskiego Archiwum Medialnego Centrum Historii Miejskiej

Lwów, ul. Leśna i Lysenka. Kamienica, w której mieszkała Debora Vogel. Foto Andrij Bojarov

Od 27 października 2017 do 4 lutego 2018roku w Muzeum Sztuki (Łódź) można oglądać wystawę  "Montaże. Debora Vogel i nowa legenda miasta".

Wystawa prezentuje koncepcje estetyczne i twórczość Debory Vogel (1900–1942) – odkrywanej dziś na nowo pisarki, krytyczki i teoretyczki sztuki – oraz ich związki z praktykami awangardowymi okresu międzywojennego. Związki te widoczne są w twórczości członków lwowskiego „artesu” i Grupy Krakowskiej oraz artystów indywidualnych, m.in. Katarzyny Kobro i Władysława Strzemińskiego. Debora Vogel była nie tylko niestrudzoną propagatorką nowych koncepcji sztuki, cenioną przez artystów twórczynią teorii montażu i fotomontażu, ale także autorką formułowanych po polsku i w jidysz radykalnych prób przełożenia doświadczenia wizualnych praktyk awangardy na język literatury.

Kolejnym wymiarem wystawy jest nowoczesne miasto, jego heterogeniczne przestrzenie i ich ikonosfera. Miasto rozumiane jest tu jako sfera doświadczenia stymulująca modernistyczną refleksję nad percepcją i związaną z nią praktyką montażu, a także scena, na której rozgrywają się spektakle, napięcia i konflikty nowoczesności – śledzone, wydobywane i punktowane przez Vogel i bliskich jej artystów. Paradoksalnym, bo poniekąd peryferyjnym centrum wystawy jest Lwów, w którym Vogel mieszkała, ośrodek jej „prywatnej geografii”. To tu stworzyła najważniejsze prace, to tu sprawowała, jak mówiono, matronat nad grupą „artes”, w kręgu którego zrodził się fotomontaż – jedno z bardziej oryginalnych zjawisk lwowskiej sztuki tego czasu; to stąd wyruszała na wyprawy do metropolii nowoczesności. Tu została zamordowana w czasie akcji likwidacyjnej getta lwowskiego w sierpniu 1942 roku.

Układ wystawy tworzy kompozycję miejsc, scen i miast, z którymi związane było życie pisarki i jej rozwój twórczy. Odzwierciedla on ważniejsze wątki jej twórczości i myśli. Przede wszystkim zasadę, na której bazuje technika montażu – literackiego i wizualnego, a także koncepcję „ciągłej przemiany form” w sztuce i w zdarzeniach życiowych. Myśl Vogel wyrasta z doświadczenia miejskiego i żywi się refleksją nad nim, aranżacja wystawy oferuje zatem doświadczenie przemieszczania się w przestrzeni ulicy, z jego heterogenicznością, nieciągłością i polisensorycznością.

Oprócz prac malarskich na wystawie są przedstawione dokumenty, artefakty i fotografie. Znaczna część tych materiałów jest przygotowana i udostępniona przez Miejskie Archiwum Medialne Centrum Historii Miejskiej w ramach współpracy z Muzeum Sztuki w Łodzi. Pochodzą one z kolekcji Archiwum Państwowego Obwodu Lwowskiego, Wiktora Harbuza, Soni Engström, Anny i Włodka Kostyrków, Natalii Otko, Ostapa Manulaka, Ołeny Turiańskiej.

Kuratorzy: Andrij Bojarov, Paweł Polit, Karolina Szymaniak.

Artyści/Artystki:  Alfred Aberdam, Sasza Blonder, Janusz Maria Brzeski, Leon Chwistek, Eugène Deslaw, Otto Hahn, Jerzy Janisch, Maria Jarema, Katarzyna Kobro, William Klein, Józef Koffler, Aleksander Krzywobłocki, Fernand Léger, Leopold Lewicki, Ludwik Lille, Stanisław Osostowicz, Andrzej Pronaszko, Margit Reich-Sielska, Aleksander Riemer, Walter Ruttmann, Roman Sielski, Henryk Streng [Marek Włodarski], Władysław Strzemiński, Stanisław Teisseyre, Ludwik Tyrowicz, Eugeniusz Waniek, Tadeusz Wojciechowski, Mieczysław A. Wysocki.

Wystawa odbywa sie w ramach obchodow Stulecia Awangardy w Polsce.