Międzynarodowy konkurs na uporządkowanie miejsc powiązanych z żydowską historią Lwowa

W miesiącach sierpień –grudzień 2010 r. odbył się we Lwowie międzynarodowy otwarty konkurs dla projektów architektonicznych, designerskich i krajobrazowych na uporządkowanie miejsc, związanych z żydowską historią miasta Lwowa. Konkurs był ogłoszony decyzją Komitetu Wykonawczego Rady Miejskiej z dn. 6 sierpnia 2010 roku o nr 1076.

Inicjatywa przeprowadzenia konkursu powstała podczas międzynarodowej konferencji "Dziedzictwo i historia Żydów w miastach Europy Środkowo-Wschodniej", którą zorganizowało i przeprowadziło w październiku 2008 r. we Lwowie Centrum Historii Miejskiej. Podczas konferencji, badacze żydowskiej historii i dziedzictwa, pracownicy muzeów z Ukrainy, innych krajów Europy i Stanów Zjednoczonych omawiali problemy zachowania i rewitalizacji żydowskiego materialnego dziedzictwa Lwowa.

Głównym celem konkursu było zwrócenie uwagi na wieloetniczną przeszłość Lwowa i potrzebę zachowania jego wielokulturowego dziedzictwa. Ponadto wspieranie wzrostu obeznania obywateli z historią żydowskiej wspólnoty we Lwowie poprzez upamiętnienie miejsc powiązanych z jej życiem w mieście. Konkurs miał dwa główne, powiązane ze sobą zadania. Pierwsze polegało na tym, aby zwrócić uwagę na wieloetniczną przeszłość Lwowa, na nowo odkrywając i pokazując żydowskie dziedzictwo miasta. Drugim zadaniem było poszukiwanie najlepszych rozwiązań zagospodarowania terenów objętych konkursem, w celu poprawy warunków życia mieszkańców i gości Lwowa.

Konkurs został zorganizowany wspólnie z Radą Miasta Lwowa, Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej i Niemieckim Towarzystwem Współpracy Międzynarodowej (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit – GIZ).

Na cele konkursu obrano trzy wolne działki w mieście, powiązane z różnorodnym życiem żydowskiej wspólnoty we Lwowie od Średniowiecza aż do tragicznych wydarzeń eksterminacji Żydów podczas II wojny światowej:

"Plac synagog"- położony w dawnej żydowskiej dzielnicy w centrum miasta, na którym do 1934 roku stały trzy ważne dla religijnego i kulturalnego życia gminy żydowskiej budowle: Wielka Miejska Synagoga, Synagoga Turei Zachav (znana także jako "Złota Róża") oraz dom nauki- Bejt Ha-Midrasz. 

"Miejsce Pamięci Besojlem – Dom Wieczności" – część niezabudowanej przestrzeni dawnego cmentarza żydowskiego obok Miejskiego Szpitala Położniczego przy ul. Rappaporta. Ten cmentarz -jeden z najstarszych i najcenniejszych w Europie – został zniszczony przez nazistów w 1941 r. Na jego terenie powstanie Miejsce Pamięci "Besojlem – Dom Wieczności".

"Miejsce Pamięci "Janowski Obóz Koncentracyjny" - część terytorium dawnego Janowskiego Obozu Koncentracyjnego, znanego pod nazwą "Doliny Śmierci" (ul. Wynnycia), gdzie masowo rozstrzeliwano Żydów. Obóz koncentracyjny był punktem tranzytowym dla Żydów, transportowanych do obozu śmierci w Bełżcu. Na tym miejscu powstanie odpowiedni kompleks pamięci.

Ze wszystkimi materiałami konkursowymi (program, wymagania, podstawy, mapy, schematy, fotografie, materiały historyczne), a także wszystkimi nadesłanymi projektami można zapoznać się na stronie http://www.city-adm.lviv.ua/archilviv

W marcu i czerwcu 2010 r. odbyły się konsultacje społeczne, podczas których organizatorzy projektu przedstawili mieszkańcom koncepcję konkursu. Podczas spotkań specjaliści, przedstawiciele wspólnoty żydowskiej i wszyscy zainteresowani mieli możliwość wyrażenia swoich przemyśleń odnośnie zagospodarowania miejsc objętych konkursem. Te uwagi zostały uwzględnione przy dalszej pracy nad zasadami konkursu.

Na wszystkie miejsca objęte konkursem wpłynęło 70 projektów z 16 krajów świata. Posiedzenie międzynarodowego jury odbyło się w dniach 20-22 grudnia 2010 roku. Jury składało się z międzynarodowych ekspertów w dziedzinie architektury i pracy z żydowskim dziedzictwem historycznym, przedstawicieli wspólnoty żydowskiej i przedstawicieli miasta. Z informacjami o członkach międzynarodowego jury można się zapoznać tutaj.

22 grudnia 2010 roku zostali ogłoszeni zwycięzcy konkursu we wszystkich trzech kategoriach. Pierwsze miejsce dla Placu Synagog wygrała grupa architektów z Niemiec: Franz Reschke, Paul Reschke, Frederik Springer; dla Miejsca Pamięci Besojlem – uczestnik z Izraela Ronit Lombrozo; dla Janowskiego Obozu Koncentracyjnego – grupa architektów ze Stanów Zjednoczonych: Ming-Yu Ho, Ceanatha la Grange, Wei Huang.

Franz Reschke od 2006 roku z powodzeniem jako freelancer bierze udział w konkursach. Międzydyscyplinarne i uważne podejście do badań lokalnych stanowi główną cechę jego pracy jako architekta krajobrazu. Jedna jego praca, nagrodzona pierwszym miejscem, doczekała się już realizacji – chodzi o projekt pod tytułem "Otwarte przestrzenie" w pobliżu centrum "Glauer Tal" w niemieckim mieście Trebbin. W 2011 r. został zwycięzcą bądź był nagrodzony w 6 międzynarodowych konkursach. Jego projekt zajął drugie miejsce na regionalnej wystawie ogrodów w mieście Lahr w Szwarcwaldzie, drugą nagrodę otrzymał też za propozycję urządzenia placu koło cerkwi w mieście Freiburg. Trzykrotnie za swoje projekty zajął trzecie miejsce – za wykorzystanie terytorium dawnego lotniska w Berlinie, za plac miejski w Marburgu oraz za propozycję urządzenia na nowo strefy dla pieszych w historycznym śródmieściu miasta Bad Kissingen. Zajął pierwsze miejsce w międzynarodowym konkursie EUROPEAN w mieście Nynäshamn (Szwecja). Projekt dla Placu Synagog we Lwowie Franz Reschke przygotował we współpracy z Frederikiem Springerem i Paulem Reschke.

Ronit Lombrozo otworzyła swoją pracownię w Jeruzalem w 1987 roku. Od tego czasu powstało w niej ponad 40 projektów dla całego Izraela. Szczególnie pociągają ją miejsca, które mają wielki potencjał edukacyjny i dlatego w swoich pracach poświęca ogromną uwagę aspektom konceptualno-teoretycznym i designowi. Ronit Lombrozo pracowała dla Muzeum Izraela i Knesetu. Cmentarz Besojlem jest dla niej szczególnie istotny. Jej matka przeżyła Holokaust na tych ziemiach, przez pewien czas mieszkała we Lwowie, a cała rodzina została eksterminowana. Tę pracę autorka pragnie zadedykować swojej rodzinie.

Po ogłoszeniu rezultatów wszystkie projekty zostały wystawione we Lwowskim Pałacu Sztuki. Wygrane projekty i wyróżnione prace eksponowane były w Centrum Historii Miejskiej w ramach wystawy "Dziedzictwo historyczne a miejska przestrzeń publiczna".

Przeprowadzenie konkursu i jego rezultaty omawiane były podczas otwartej dyskusji o przestrzeni publicznej i historycznym dziedzictwie Lwowa, przeprowadzonej w Centrum Historii Miejskiej 19 kwietnia 2011 r. Do udziału w omówieniu zostali zaproszeni przedstawiciele władz miejskich, architekci, historycy, jury konkursu. Członkowie jury - Oksana Bojko i Bohdan Czerkes - opowiedzieli o pracy i wyborach jury, o doświadczeniu udziału w międzynarodowych konkursach i ich znaczeniu dla Lwowa.

Dla dokumentacji projektu wydano broszurę, którą można pobrać stąd.

W październiku 2011 roku odbyły się konsultacje społeczne zaznajamiające społeczność z wygranym projektem dla Placu Synagog. Autor projektu, niemiecki architekt Franz Reschke, przedstawił swój pomysł zagospodarowania placu. W konsultacjach społecznych wzięli udział działacze społeczni, reprezentanci administracji miejskiej, przedstawiciele żydowskiej wspólnoty we Lwowie, historycy, specjaliści-architekci, którzy dzielili się swoimi wrażeniami dotyczącymi projektu i wyrażali propozycje jego udoskonalenia. Z protokółem konsultacji społecznych można zapoznać się na stronie Rady Miasta Lwowa albo pobrać go stąd.

W celu otrzymania bardziej szczegółowych informacji prosimy zwracać się do koordynatora ds. akademickich Centrum – Iryny Macewko, tel.: 275 17 34, mail: i.matsevko@lvivcenter.org