Kronika i wydarzenia

Historia miasta na mapach
11 grudzień 2012

11 grudnia 2012 w sali konferencyjnej Centrum Historii Miejskiej odbyło się seminarium pt. "Historia miasta na mapach: możliwości i wyzwania ery cyfrowej".

Przedstawianie miast na planach i mapach jest nie tylko jednym z najdawniejszych sposobów kartografowania, ale również świetnym źródłem do badania wyobrażeń i przestrzeni miejskiej i mieście. Za początek ery kartografii urbanistycznej uznać można atlas "Civitates orbis terrarium", publikowany w latach 1572-1617 pod redakcją Georga Brauna. Atlas zawierał 546 panoram, widoków i planów miast z różnych stron świata. Od rozpowszechnienia się druku w XVI w. obserwujemy boom na przedstawianie miast za pomocą różnego rodzaju map; w wieku XXI, wraz z pojawieniem się map cyfrowych, takich jak Google Maps, Open Street Maps etc., tendencja ta uległa jedynie znacznej intensyfikacji. Technologie cyfrowe nie tylko zmieniają nasze wyobrażenia o mapie, ale i pozwalają na tworzenie własnych (swoich) map lub personalizację już istniejących.

Mapy zyskują dziś nową rolę w badaniach. Od lat. 80. XX w. rośnie zainteresowanie badaniami przestrzeni, które przyczyniło się do "przewrotu przestrzennego" (spatial turn) w naukach humanistycznych. Wraz z rozpowszechnieniem się technologii cyfrowych i rozwojem takich kierunków badań jako GIS (systemy geoinformacyjne), mapy stały się jednym z kluczowych elementów badań w sferze nauk humanistycznych. Połączenie tych możliwości i podejść, a także badanie i wykorzystywanie map przez różne dyscypliny, np. historię społeczną, kulturoznawstwo, geografię kulturową, studia nad pamięcią, odkrywają wciąż nowe możliwości, skłaniają do stawiania nowych pytań i szukania nowych interpretacji.

Na seminarium "Historia miasta na mapach" zaprezentowane zostały trzy projekty: "Historyczno-topograficzny atlas miast śląskich", "Atlas historyczny Lwowa: mapy, teksty, rekonstrukcje", oraz nowa wersja projektu internetowego "Miejskie mapy". Projekty te pokazują zarówno cyfrowe, jak i tradycyjne, drukowane możliwości wydawania map, są też zachętą do dyskusji o współczesnym stanie i wyzwaniach w badaniach i wykorzystywaniu map, szczególnie w Europie Środkowej i Wschodniej.

Lwów i miasta śląskie to miasta, które nie tylko kształtowały się na pograniczu różnych kultur i państw, ale również doznały radykalnych zmian w minionym stuleciu. W miastach tych mieszkały różne społeczności religijne i etniczne, które miały często zupełnie odmienne poglądy i w różny sposób widziały przeszłość i przyszłość swoich miast.

Podczas dyskusji zaprosiliśmy referentów i uczestników do omówienia tego, jak wykorzystanie technologii cyfrowych wpływa na badania, ale również rozumienie przeszłości miast i regionów, które nie tylko należały w różnych okresach historycznych do różnych państw, ale doświadczyły w XX wieku radykalnych zmian granic i masowych deportacji.

Patrząc na atlasy i mapy innych miast, możemy pytać nie tylko o to, co i jak zostało przedstawione, ale i o to, co i dlaczego nie znalazło się w atlasie albo nie zostało przedstawione na mapie. Jak konteksty polityczne, kulturowe i społeczne wpływały na reprezentację przestrzeni na mapach? Jak mapy nie tylko przedstawiały te konteksty, ale były jednym z podstawowych narzędzi ich tworzenia? Jakie możliwości otwiera "era cyfrowa" w badaniu materiałów kartograficznych, które przechowywane są nie tylko w różnych instytucjach i kolekcjach, ale często też w różnych krajach i na różnych kontynentach? Czy technologie cyfrowe mogą sprzyjać tworzeniu międzynarodowych projektów wokół miast, które są ważne dla kultury i historii dwóch, trzech, albo więcej narodów? Czy projekty cyfrowe uzupełniają dotychczasowe wydania drukowane, czy też stopniowo będą je wypierać? Jakie są dobre praktyki, które warto udostępniać projektom dopiero się rozpoczynającym, i jak mają się zmieniać projekty, które mają już za sobą znaczny dorobek? Jakie wyzwania pojawiają się przed badaczami – przede wszystkim w kontekście wzrastającej liczby dostępnych źródeł kartograficznych i pokrewnych, konieczności nabycia wiedzy technicznej i umiejętności pracy z odpowiednimi programami, istotności łączenia metodologii z różnych dyscyplin i poszerzania możliwych podejść dyscyplinarnych?

Program seminarium

17.00 słowo wstępne

17.15 prezentacja Dariusza Gierczaka (Instytut Herdera, Niemcy) pt. "Ruchome granice, wieloetniczność, wielokulturowość a historia miast - na przykładzie Historyczno-topograficznego atlasu miast śląskich". – projekt "Historyczno-topograficzny atlas miast śląskich", istniejący w wariancie elektronicznym i prezentujący rozwój przestrzenny 34 wybranych miast Śląska od początku XIX w. do dziś, z wykorzystaniem fotografii z powietrza, grafik, zdjęć, artykułów prasowych i fragmentów filmów.

17.45 prezentacja Myrona Kaprala (Lwowski Oddział Instytutu Ukraińskiej Archeografii i Badań Źródłowych im. M. Hruszewskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy) – projekt "Atlas historyczny Lwowa: mapy, teksty, rekonstrukcje", kolejny w serii historycznych atlasów Europy i pierwszy wśród historycznych atlasów miast Ukrainy.

18.00 prezentacja Serhija Tereszczenki – nowa wersja projektu internetowego "Miejskie mapy", w ramach którego stare plany miast publikowane są i analizowane z wykorzystaniem technologii cyfrowych. Na stronie projektu przedstawionych zostało 90 planów z 19 miast położonych na terenie Polski i Ukrainy. W ramach projektu zgromadzona została największa internetowa kolekcja planów Lwowa.

18.15-19.00 dyskusja

Języki seminarium: ukraiński i polski.