Kronika i wydarzenia

Literatura dla dzieci
30 listopad 2017

W niniejszym przeglądzie proponujemy zapoznać się z książkami dla dzieci, rodziców i wykładowców, które dotyczą tematów trudnej przeszłości.

Przy pracy nad opracowaniem programu edukacyjnego dla wystawy "(nie)oznaczeni" po raz kolejny stanęliśmy przed pytaniami: Czy mogą być tematy "niedziecięce"? Jak rozmawiać o tak trudnych rzeczach jak przemoc, trauma, ludobójstwo, czystki etniczne? Jak odnaleźć właściwą wymowę, by nie zadać traumy, ale rozbudzić współczucie w dzieciach? Jak zmienić dziecięcą trwogę w stan poczucia bezpieczeństwa? Kim jest wróg i czy ma on ludzką twarz? Kim jest bohater i czy może on zostać antybohaterem? Czym jest cena życia człowieka?

Na ogół rodzice i nauczyciele pragną obronić i zachować dzieci przed tematami przemocy. Często te tematy pozostają nieomówione, dopóki dziecko nie trafi na ten kontent w mediach – bez wyjaśniania i kontekstu. Przestrzeń informacyjna, która otacza dzieci, przepełniona jest trudnymi pojęciami, budzi w nich wiele pytań, na które często my, dorośli, nie mamy odpowiedzi. Dzieci nie żyją w próżni, każdego dnia one otrzymują informację z różnych mediów, sieci społecznościowych, w szkole czy na ulicy. Powstaje problem, jak odnaleźć proste słowa dla rozmowy o rzeczach trudnych, by pomóc w zrozumieniu i nie zadać traumy.

Proponujemy przegląd niektórych książek dziecięcych, które w sposób literacki i artystyczny prezentują te trudne tematy i mogą pomóc rodzicom i nauczycielom zacząć rozmowę, odpowiedzieć na pytania, dać powód do przemyśleń i rozmów. Często mają charakter antymilitarystyczny, bez propagandy, bez heroizacji, bez patetyczności i stwierdzeń oceniających, skierowane na historie osobiste i ludzką twarz wydarzeń historycznych. Książki te można czytać wspólnie z dzieckiem, by wspólnie analizować i omawiać trudne pytania i tematy.

"Хлопчик у смугастій піжамі" ("Chłopczyk w pasiastej piżamie"), John Boyne. Wydawnictwo Starego Lwa, 2017 

Książka opowiada o tragicznych wydarzeniach widzianych oczami dziecka. Była adoptowana dla wersji filmowej i wydana w 50 językach. Powieść dla młodzieży i dorosłych, nie zawiera makabrycznych scen przemocy i bardzo delikatnie opisuje historię osobistą, gdzie na tle tragicznych wydarzeń i strat jest miejsce dla przyjaźni, współczucia, człowieczeństwa i ocalenia.

"The Whispering Town" ("Miasto szeptów"), Jennifer Riesmeyer Elvgren (autorka tekstu), Fabio Santomauro (ilustrator)

"Miasto szeptów" pisarki Jennifer Elvgren i ilustratora Fabio Santomauro to historia o okupowanym przez nazistów niewielkim duńskim mieście i dziewczynce Anet, oparta na realnych wydarzeniach. Jest to dramatyczna historia o człowieczeństwie i spojrzenie na trudną historię oczami i wyrazami małej dziewczynki. Pewnego ranku Anet się budzi i dowiaduje, że w sekretnym pokoju w ich piwnicy ukrywają się „nowi przyjaciele” – żydowski chłopczyk Karl i jego mama, którzy czekają na łódź rybacką mającą za trzy dni przewieźć wszystkich Żydów do bezpiecznej Szwecji. Książkę chcę się przeglądać dziesiątki razy dzięki jej przemawiających ilustracji, doboru kolorów, krótkich a pomimo to głębokich wyrazów i replik.

Trailer książki: https://www.youtube.com/watch?v=Tf8HLYthkbU

"Diktator" ("Dyktator"), Ulf Stark, Linda Bondestam

"Dyktator" pióra Ulfa Starka to bestseller. Ironiczny, przemawiający i niejednoznaczny. Historia o tym, że przemoc nigdy nie zrodzi miłości, przyjaźni, czy też innych przyjaznych uczuć, że "wróg" – to też człowiek i możecie mieć z nim jednakowe zainteresowania. Wesołe ilustracje i kolaże Lindy Bondestam dodają historii naiwności i lekkiej absurdalności, które całkiem pasują do dyktatorskiej dumy.

"Maus" ("Mysz"), Art Spiegelman 

"Mysz" Arta Spiegelmana to komiks opowiadający historię Holokaustu przez personifikację postaci bohaterów jako zwierząt. W 1992 roku ta powieść graficzna, opisująca amerykańska współczesność, otrzymała Nagrodę Pulitzera. Młody twórca komiksów pochodzenia żydowskiego Art Spiegelman pracuje nad książką o Holokauście. Jego ojciec Władek przeżył te wydarzenia i opowiada synowi własną historię katastrofy XX wieku.

"The Librarian of Basra" ("Bibliotekarka z Basry"), Jeanette Winter

"Bibliotekarka z Basry" amerykańskiej pisarki Jeanette Winter to książka o bardzo szczególnym uczynku człowieka, od którego nawet w czasach trwogi nikt nie oczekiwał bohaterstwa. Historia opowiada o pani Alii, która w czasie bombardowań irackiego miasta Basra zamiast ratować swoje życie ratowała bibliotekę. "Jest to spojrzenie na wojnę oczami cywilnej kobiety, tylko nie matki-żony-czy-siostry. Oprócz tego, historia jest interesująca tym, że ma dość otwarty finał: książka się kończy, ale wojna w książce – nie. Nie widzimy romantyczno-triumfalnego lub romantyczno-gorzkiego zwycięstwa żadnej ze stron, nie widzimy zwycięstwa w ogóle. Natomiast wszystko się kończy (a może nadal trwa) oczekiwaniem – oczekiwaniem na zakończenie i nadzieją na nową, lepszą bibliotekę (a może – świat)".

"Wędrówka Nabu", Jarosław Mikołajewski

Historia Nabu – małego uchodźcy, napisana przez Jarosława Mikołajewskiego i zilustrowana przez Joannę Rusinek, jest poruszającą, ważną i potrzebną dla mówienia o współczesnych problemach migrantów, o ludzkich stosunkach i wartościach. "To trzecia książka – jest to historia o uchodźcach i o tym, jak bardzo ich życie zależy od nas" – pisze autor. Książka jest skierowana do dzieci i dorosłych. Osobno trzeba zaakcentować na wizualnej części książki, która czasem przemawia bardziej niż tekst.

"Czy wojna jest dla dziewczyn?", Beręsewicz Paweł, Reszelska Olga

"Czy wojna jest dla dziewczyn?" to historia małej dziewczynki Eli, której wydarzenia II wojny światowej bardzo zmieniły dzieciństwo. Rzeczywistość okazała się surowa, pomimo iż w sierpniu 1939 roku przyjaciel Antek powiedział jej, że wojna nie jest dla dziewczyn. To oświadczenie, wypowiedziane z wielkim przekonaniem przez 10-letniego chłopca, nie zadziałało, nie oszczędziło ją przed tragicznymi wydarzeniami z połowy wieku XX.

"Tylko że ona jest małą dziewczynką i nie powinna rozwiązywać dorosłych problemów…". W czasie wojny czy pokoju ważnym jest to, że dzieci są przede wszystkim dziećmi i najważniejszym jest ich bezpieczeństwo. Temat książki jest ważny, bo pokazuje temat miejsca i roli dzieci w czasie traumatycznych wydarzeń przeszłości, który bardzo często jest wykluczany z ogólnej narracji o wojnie pozostając jedynie wzmianką w statystyce ofiar.

"Mój tato szczęściarz", Joanna Papuzińska

"Mój tato szczęściarz" – to historia oparta na wydarzeniach II wojny światowej, opowiadająca o powstaniu warszawskim. Historia jest zbudowana na opowieści rodzinnej, ale między wierszami czytelne są wątki ideologiczne i umieszczono zbyt dużo materiału podręcznikowego. Książka zawiera nutki nadmiernej heroizacji, patetyczności i czytelne są wyraźne przesłania oraz nawoływania do patriotyzmu, przy tym czasami się zatraca ludzki wątek wydarzeń. Taka historia dobrze pasuje jako dodatkowa lektura w nauczaniu historii XX wieku w szkołach, ale nie do czytania w rodzinie.

Animacja książki

 "Mój pies Lala", Roman Kent

"Nazywam się Roman Kent. Dzisiaj jestem dziadkiem, ale dawno temu byłem małym chłopcem, który mieszkał w Łodzi" – tak się zaczyna książka o historii przyjaźni małego Romka i jego psa na imię Lala, akcja której toczy się w łódzkim getcie. Historia ta może dopomóc zrozumieć czym jest wojna, przemoc, odczłowieczenie. To bardzo poruszająca historia, oparta na realnych wydarzeniach, mogąca być podstawą dla rozmowy z dzieckiem o Holokauście. Książka została zilustrowana rysunkami dzieci w wieku bohatera opowieści. Ich rysunki są szczerym i bardzo celnym odbiciem nastrojów i emocji w trakcie czytania.

"The Enemy" ("Wróg"), Davide Cali, Serge Bloch 

“Wróg“ – to antywojenna książka włoskiego pisarza Davide Caliego, która pokazuje ludzką twarz wojny, bez bohaterów i antybohaterów, dekonstruując wizerunek wroga. Są to rozmyślania żołnierza na temat „wroga” w okopie po przeciwnej stronie. Prosty i zrozumiały tekst, napisany od pierwszej osoby, dobry wątek i świetne zakończenie, które się „odbywa” jedynie dzięki lakonicznym rysunkom francuskiego ilustratora, zrobiły książkę bestsellerem światowej literatury dziecięcej.

Щоденник Анни Франк (Dziennik Anny Frank) 

Książka zapoznaje nas z dziewczynką, która właśnie skończyła 13 lat. Ona świętuje swoje urodziny w gronie krewnych i bliskich i w tym dniu decyduje rozpocząć prowadzenie dziennika i pisanie listów do wymyślonej przez siebie przyjaciółki Kitti. W 1942-1944 Anna Frank z rodziną ukrywała się przed nazistami w kryjówce urządzonej w jednej z kamienic w Amsterdamie. Po aresztowaniu przez gestapo, w wieku 15 lat Anna ginie w obozie koncentracyjnym Bergen-Belsen. Dziennik Anny w roku 1947 opublikował jej ojciec. Obecnie scenarzysta i reżyser Ari Folman pracuje nad filmem animacyjnym, premiera którego zapowiedziana jest na rok 2019.

Większość książek są w wolnym dostępie w bibliotece Centrum Historii Miejskiej w rozdziale programów edukacyjnych (EDUP)

 Zbiory stanowią prawie 2000 książek dla dzieci, rodziców i nauczycieli.

Zapraszamy do naszej biblioteki od poniedziałku do czwartku od 10.00 do 18.00, w piątki od 10.00 do 17.00!

Autor przeglądu – Chrystyna Bojko