Kronika i wydarzenia

Wspomnienia z podróży na Litwę
3 wrzesień 2009

Ojciec chrzestny amerykańskiego kina awangardowego, Jonas Mekas, uważany jest za wynalazcę dziennika filmowego. Jego dzieła charakteryzują się jednocześnie intymnością, spontanicznością, liryzmem i subiektywną wybiórczością. Z jego mistrzostwa wyboru potrzebnych kadrów z tysięcy godzin nakręconych filmów powstaje nowela, będąca przenikliwym i pełnym życia obrazem naszego wciąż rozwijającego się świata. Zbiorowe wspomnienia, w których życie i sztuka są nierozłączne, pokazują jedność osobistego spojrzenia z doświadczeniem i pamięcią. Mekas w szczególny sposób odbiera i zapisuje w swoich filmach Nowy Jork. Jak muza, miasto wywołuje bezpośrednie deklaracje miłości i akceptacji: "List do Penny Arcade” (2001) – osobisty odbiór monumentalnych artystycznych happeningów, „Fluxus na rzece Hudson”(1971), "Velvet Underground po raz pierwszy publicznie" (1966), walka o prawa społeczne i demonstracje – "W łóżku z Johnem Lennonem i Yoko Ono"(1969), manipulacja zwyczajnymi codziennymi stosunkami – "Pieśń Centralnego Parku Hyunjoo", codzienne życie wybitnych działaczy kultury ówczesnych lat – "Happeningi Salwadora Dali" (1963-64), "Allen Ginsberg śpiewa bluesa" (1990). Mimo, że Nowy Jork zajmuje szczególne miejsce w twórczości Mekasa, mieszkającego tam od 1949 roku, reżyserowi nieobca jest wrażliwość i szczerość w stosunku do samego siebie oraz do miejsc, które odwiedza, a które go inspirują. "Narodziny narodu" (1997) – pospieszna defilada 160 twórców awangardowego kina, którzy w ciągu 4 dekad pojawiali się w jego filmach, to "160 portretów czy raczej zjawień się, szkiców i przebłysków awangardowych, niezależnych twórców filmów i aktywistów kinowych, sfilmowanych między rokiem 1955 a 1996". Utwór głosi historyczną i biograficzną wielkość tych, dzięki którym odbył się rozwój i rozszerzenie niewidzialnego, jednak istotnego narodu filmowego, często niedocenianego i niezauważanego. Walka i sława awangardy jest niezwykle ważna dla Jonasa, który w dalszym ciągu uczy i inspiruje młodych twórców kina do robienia świeżych, oryginalnych i opozycyjnych filmów, które nazywa zawsze wyzwaniem kierującym naszym doświadczeniem, aktywnością i reakcją na duchowe stosunki między życiem i sztuką.

Pokaz filmu 

"Wspomnienia z podróży na Litwę" (1971-72, 16 mm, kolor/dźwięk, czas: 82 min)

Film składa się z 3 części:

1) Pierwsza część powstała z metrażu, który nakręciłem na swoją pierwszą kamerę Bolex, podczas pierwszych lat pobytu w USA, w latach 1950-53. Pokazuje mnie i mojego brata Adolfasa, to, jak wówczas wyglądaliśmy; różne zdjęcia imigrantów na Brooklynie, pikniki, tańce, śpiewy; ulice Williamsburga.

2) Druga część została nakręcona w sierpniu 1971 na Litwie. Praktycznie wszystkie zdjęcia powstały w Semeniskiai, wsi, w której się urodziłem. Widać stary dom, moją matkę (urodzoną w 1887 roku), wszystkich braci, którzy cieszą się z naszego powrotu do domu. Nie widać faktycznie współczesnej Litwy: widać ją tylko poprzez wspomnienia dipisa, który po raz pierwszy od 25 lat przyjechał do domu.

3) Trzecia część rozpoczyna się od epizodu w Elmshorn, przedmieściu Manburga, gdzie spędziliśmy rok w obozie koncentracyjnym podczas wojny. Po zakończeniu tej części, już w Wiedniu, spotykamy naszych dobrych przyjaciół - Petera Kubelkę, Hermanna Nitscha, Annette Michelson, Kena Jacobsa. Film kończy się pożarem wiedeńskiego targu owoców w sierpniu 1971.