Wydarzenia według daty

Przemytnicy książek
16 maj 2017

16 maja 2017 r. o 18.00 Dawid Fishman wygłosi wykład "Przemytnicy książek w wileńskim getcie". Wykład opiera się na pracy badawczej pod tą samą nazwą, która zostanie opublikowana w październiku 2017 roku.

Książka Dawida Fishmana "Przemytnicy książek" (The Book Smugglers) to opowieść o mieszkańcach getta, którzy uratowali tysiące unikalnych książek i rękopisów – najpierw przed nazistami, później przed władzą radziecką. Oni ukrywali je na swoim ciele, zakopywali w bunkrach oraz w tajemnicy przekazywali je za granicę. Jest to opowieść o niezachwianym oddaniu literaturze i sztuce oraz o gotowości ryzykować dla nich własnym życiem. Co więcej – są to wydarzenia autentyczne. Książka powstała na podstawie żydowskich, niemieckich i radzieckich dokumentów, m.in. dzienników, listów, wspomnień oraz wywiadów autora z kilkoma bohaterami opowieści. "Przemytnicy książek" opisuje odważne uczynki grupy poetów zmuszonych stać się partyzantami, i grupy naukowców zmuszonych stać się przemytnikami w Wilnie, tej "Litewskiej Jerozolimie".

Ci ratownicy przeciwstawili się Johanesowi Pohlowi, nazistowskiemu "ekspertowi" w sprawie żydowskiej, którego do Wilna skierowała nazistowska szabrownicza organizacja Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg dla zorganizowania usunięcia największej miejskiej kolekcji judaików. Pohl i jego pracownicy planowali przenieść najbardziej cenne materiały do Niemiec, resztę spalić. Niemcy zabrali czterdziestu mieszkańców getta do robót przymusowych – by sortowali, odbierali, pakowali i przewozili te materiały do Niemiec lub do rozdrabniaczy papieru. Grupa ta otrzymała symboliczną nazwę "Papierowa brygada", nieoficjalnie nią kierował poeta Szmerke Kaczergiński, wychowany przez ulicę gadatliwy mąciwoda i mistrz oszustwa. On potajemnie przeniósł tysiące książek i rękopisów obok niemieckich wartowników. Gdyby został schwytany, wszyscy członkowie Papierowej brygady natychmiast zostaliby rozstrzelani w Ponarach – miejscu masowych egzekucji pod Wilnem.

Po radzieckim "wyzwoleniu" Wilna (dzisiejszy Vilnius) członkowie Papierowej brygady, którym udało się przeżyć, myśleli, że oni i ich papierowe skarby zostały uratowane, lecz wkrótce zrozumieli, że ich nowi gospodarze nie są większymi miłośnikami kultury żydowskiej od poprzedników. A zatem książki trzeba było potajemnie wywieźć ze Związku Sowieckiego. Zarówno książki, jak też ich wybawcy znaleźli azyl w Stanach Zjednoczonych i Izraelu.

Dawid Fishman jest profesorem historii żydowskiej w Żydowskim Seminarium Teologicznym w Nowym Jorku oraz kierownikiem Projektu Judaika. Autor licznych książek i artykułów o historii i kulturze Żydów wschodnioeuropejskich. Niektóre tytuły: "Pierwsi współcześni Żydzi" (Russia's First Modern Jews, New York University Press) oraz “Rozwój współczesnej kultury jidysz" (Rise of Modern Yiddish Culture , University of Pittsburgh Press). Prof. Fishman jest starszym pracownikiem naukowym w Instytucie Studiów Żydowskich YIVO. Jest członkiem komisji naukowej Amerykańskiego Muzeum Pamięci Ofiar Holokaustu oraz członkiem kolegium redakcyjnego wydawnictw Jewish Social Studies і Polin.